Preventie Dementie

Kunnen psychedelica helpen om dementie te voorkomen? Wat zegt de huidige wetenschap? Mijn naam is Robert Love.
Ik ben neurowetenschapper bij een medische kliniek in Florida. Wij draaien Alzheimer terug bij onze patiënten.

Ik ben hier met dr. Austin Perlmutter, een expert op het gebied van hersengezondheid, die veel heeft gedaan, en nog steeds doet, aan onderzoek naar psychedelica. Dr. Perlmutter, u bent zeer bekend met onderzoek naar psychedelica en de hersenen. Wat laten de gegevens zien over de voordelen of juist de mogelijke schadelijke effecten van psychedelica met betrekking tot de hersenen en dementie?

Wat we weten over psychedelica is dat ze tot de krachtigste moleculen op aarde behoren als het gaat om effecten op de mentale gezondheid. We hebben gezien dat psychedelica zoals ayahuasca en psilocybine aanzienlijke voordelen kunnen hebben voor bepaalde mensen met aandoeningen zoals depressie.

Maar hoe verhoudt dit zich tot iets als dementie? Het blijkt dat veel van dezelfde biologische routes die in verband worden gebracht met aandoeningen zoals depressie, ook gekoppeld zijn aan dementie, bijvoorbeeld ontsteking en metabole ontregeling. Wat nu wordt onderzocht, is of psychedelica op die routes kunnen inwerken op een manier die gunstig zou kunnen zijn voor het voorkomen van dementie, en mogelijk zelfs bij mensen die al dementie hebben.

Nieuwsuur

Nieuwe medicijnen

S-ketamine is een medicijn dat wordt gebruikt om depressie en andere stemmingsstoornissen te behandelen. Het werkt door tijdelijk een bepaalde receptor in de hersenen, de NMDA-receptor, te blokkeren. Hierdoor komt er meer van een andere belangrijke stof, glutamaat, vrij, wat de activiteit van een andere receptor (AMPA-receptor) verhoogt. Dit stimuleert de communicatie tussen hersencellen en helpt beschadigde verbindingen in de hersengebieden die betrokken zijn bij stemming en emoties te herstellen. Ook wordt de afgifte van dopamine, een stof die motivatie en plezier beïnvloedt, verbeterd. Samen zorgen deze effecten voor een snelle verbetering van stemming en emotioneel functioneren.

Nieuwsuur

Nationaal Coördinator Psychedelische Therapie

Volgens VZinfo.nl bedroegen de zorguitgaven in 2019 € 28,4 miljard voor psychische stoornissen en € 5,1 miljard voor aandoeningen van het zenuwstelsel en de zintuigen. Psychiaters, psychologen, andere medische specialisten en hersenwetenschappers pleiten al jaren, onder meer via een manifest, voor de medische toepassing van psychedelica. In Nederland zijn naar schatting 300.000 tot 450.000 patiënten met een ernstige psychiatrische stoornis die onvoldoende baat hebben bij bestaande behandelingen; voor deze kwetsbare groep lijken psychedelica-ondersteunde therapieën veelbelovend. Tegelijkertijd stonden op 1 oktober 2024 ruim 100.000 mensen op wachtlijst voor een intake of behandeling in de ggz, wat de dringende behoefte aan nieuwe effectieve behandelvormen onderstreept.

Het aanstellen van een Nationaal Coördinator Psychedelische Therapie, die conform artikel 5, lid 2 van de Opiumwet ontheffing krijgt van de verboden met betrekking tot lijst I- en II-middelen. Dit maakt het mogelijk om psychedelica veilig en gereguleerd in te zetten voor therapie, in lijn met de preambule van het Verdrag inzake psychotrope stoffen, waarin wordt erkend dat het gebruik van psychotrope stoffen voor geneeskundige en wetenschappelijke doeleinden onmisbaar is en niet onredelijk mag worden beperkt. Op deze manier kunnen patiënten sneller toegang krijgen tot veelbelovende behandelingen, terwijl wettelijke kaders en internationale verdragsbepalingen worden gerespecteerd.

Psychedelica

Zorgkosten

De mentale gezondheid in Nederland verslechtert. Waar in 2007 ongeveer 1 op de 6 volwassenen een psychische aandoening had, geldt dat nu voor 1 op de 4. Jongvolwassenen scoren het slechtst: onder 18- tot 24-jarigen voldoet bijna 40 procent aan de criteria voor een psychische aandoening. Toch is 85 procent van de volwassenen tevreden over het leven. De gevolgen zijn groot: 1 op de 10 jongeren tot 23 jaar gebruikt jeugdhulp. De zorgkosten voor psychische stoornissen bedragen bijna 500 euro per inwoner per jaar. Van de mensen met een arbeidsongeschikt-heidsuitkering krijgt 42 procent die wegens psychische problemen.

Volkskrant

Delen van data

Gemiddeld betaalt elke Nederlander jaarlijks zo’n 550 euro aan zorgfraude, terwijl criminelen jaarlijks naar schatting 10 miljard euro innen. Zorgfraude komt vaak voor doordat het starten van een zorgbedrijf makkelijk is, toezicht versnipperd, privacyregels streng en handhaving beperkt. Dit maakt fraude aantrekkelijk en risicoloos: bedrijven declareren zorg die deels of helemaal niet wordt geleverd, soms met ernstige gevolgen voor cliënten. De decentralisatie sinds 2015 verergerde dit probleem, doordat gemeenten honderden aanbieders moeten controleren zonder voldoende expertise of capaciteit. Oplossingen zijn meer bevoegdheden, betere screening van aanbieders en een centrale organisatie voor toezicht en delen van data.

EenVandaag

Urgentie

In 2024 ontvingen 1.574.000 Nederlanders zorg voor psychische problemen, terwijl 1.814.000 mensen antidepressiva, antipsychotica of ADHD-medicatie gebruikten. Naar schatting profiteren tussen 300.000 en 450.000 patiënten met ernstige psychische aandoeningen onvoldoende van bestaande behandelingen. Daarnaast staan meer dan 108.000 mensen op wachtlijsten en doen jaarlijks circa 40.000 mensen een poging tot suïcide, waarvan 1.849 daadwerkelijk overlijden.

VZinfo.nl biedt onafhankelijke, wetenschappelijk onderbouwde informatie over volksgezondheid en zorg en wordt verzorgd door het RIVM in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). In 2019 bedroegen de totale zorguitgaven in Nederland voor alle zorgaanbieders en financieringsvormen €96,873 miljoen, oftewel €5.585 per inwoner, waarvan €28,4 miljard werd besteed aan psychische stoornissen en €5,1 miljard aan aandoeningen van het zenuwstelsel en de zintuigen. Volgens Tabel 5 van de Nota over de toestand van rijksfinanciën wordt verwacht dat de zorguitgaven tussen 2025 en 2030 met €14 miljard zullen stijgen, wat de toenemende druk op de zorgsector onderstreept.

Tweede Kamer

European Medicines Agency (EMA)

De EMA noemt psychedelica-assisterende therapie veelbelovend voor aandoeningen zoals therapieresistente depressie, PTSD en verslaving. Vroege klinische studies leveren bemoedigende resultaten, en internationale ontwikkelingen zoals de FDA-aanwijzing van psilocybine als breakthrough therapy onderstrepen dat potentieel. De organisatie werkt actief samen met onderzoekers en ziet het onderzoeken van psychedelica als relevant en belangrijk gezien de huidige mentale gezondheidsuitdagingen.

EMA

Therapeutisch gebruik

De EMA ziet duidelijk potentieel in psychedelica als therapie voor ernstige psychische aandoeningen met grote onvervulde medische behoefte, zoals therapieresistente depressie en PTSD. Nieuwe klinische studies tonen bemoedigende resultaten, waardoor psychedelica volgens de EMA een “tweede kans” verdienen. De organisatie benadrukt dat er enorme interesse en vooruitgang is in wetenschap en therapie, mede door de mentale gezondheidscrisis. EMA geeft aan dat het Europese regelgevingskader geschikte instrumenten en ondersteuning biedt voor ontwikkelaars, staat open voor vroegtijdige dialoog en samenwerking, en onderstreept dat gezamenlijke inspanning tussen onderzoekers, industrie en patiënten innovatie mogelijk maakt.

EMA

Workshop psychedelica

Deze multistakeholderworkshop brengt patiënten, zorgverleners, onderzoekers, toezichthouders en bedrijven samen om te bespreken hoe psychedelica ontwikkeld en therapeutisch ingezet kunnen worden voor onvervulde behoeften in de mentale gezondheidszorg. De workshop wil inzicht krijgen in hoe experts het therapeutisch potentieel zien, verduidelijken wat nodig is voor veilig en effectief gebruik, informeren over de regelgevende uitdagingen bij de ontwikkeling en beoordeling van deze middelen, en bepalen waar extra richtlijnen nodig zijn.

EMA

RIVM

Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) scoort alcohol op alle categorieën duidelijk hoger dan psilocybine (truffels en/of paddo’s). Alcohol heeft een acute toxiciteit van 1,9 tegenover 0,9 voor truffels, en de chronische toxiciteit is bij alcohol 2,5, terwijl psilocybine extreem laag scoort (0,1). De totale toxiciteit ligt bij alcohol op 2,2, ruim boven de 0,5 van paddo’s. Ook qua verslavingspotentieel verschillen ze sterk: alcohol scoort 2,1, terwijl psilocybine 0,0 scoort. Kortom: in deze dataset wordt alcohol als aanzienlijk schadelijker en verslavender beoordeeld dan psilocybine, dat in vergelijking een laag risicoprofiel heeft.

Dit onderzoek is uitgevoerd door het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en is internationaal drie keer uitgevoerd. De bevindingen van deze onderzoeken komen overeen.

RIVM

UMC Groningen

Psychiaters, psychologen en hersenwetenschappers willen dat er één landelijk centrum komt dat regelt hoe psychedelische therapie veilig en zorgvuldig wordt ingevoerd. Ze vinden deze behandeling veelbelovend voor duizenden patiënten die niet geholpen worden door bestaande therapieën, maar benadrukken dat de aanpak ingrijpend is en daarom alleen door goed opgeleide, geaccrediteerde therapeuten mag worden uitgevoerd. Het centrum zou onderzoek coördineren, therapeuten opleiden en kwaliteit bewaken. De betrokken wetenschappers waarschuwen dat slechte invoering kwetsbare patiënten kan schaden. Daarom roepen zij het kabinet op om geld vrij te maken voor een netwerk en onderzoeksprogramma om deze nieuwe behandelingen verantwoord in de zorg te brengen.

UMC Groningen

ZonMW

ZonMw wil één landelijk team vormen van deskundigen dat zich richt op therapieën met psychedelica voor mensen bij wie gewone behandelingen niet werken. Organisaties met ervaring in ggz en psychedelica kunnen meedoen. Samen maken ze een plan om een psychedelisch middel plus psychotherapie uiteindelijk officieel goedgekeurd en vergoed te krijgen. Daarom organiseert ZonMw in oktober twee workshopdagen om het consortium te vormen en het plan op te zetten. Er is €750.000 beschikbaar om dit voor te bereiden. Alleen organisaties met echte expertise kunnen deelnemen, en voor mogelijke hoofdaanvragers is aanwezigheid op beide workshopdagen verplicht.

ZonMW

UMC Utrecht

Het UMC Utrecht onderzoekt of psilocybine, de werkzame stof uit truffels, kan helpen bij mensen met een depressie die niet goed reageren op bestaande behandelingen. Patiënten krijgen onder strikte begeleiding een psychedelische sessie in een veilige, rustige kamer, gevolgd door gesprekken om de ervaring te verwerken. Eerder internationaal onderzoek laat veelbelovende resultaten zien, maar er is nog niets bewezen, benadrukken de onderzoekers. De behandeling is intensief, niet zonder risico’s en voorlopig alleen beschikbaar binnen wetenschappelijk onderzoek. Als de resultaten standhouden, kan psilocybine mogelijk een nieuwe behandelmogelijkheid worden voor patiënten die nu vastlopen in de GGZ.

UMC Utrecht

@daantjesstory #opdezedag #microdosis #truffel #plantmedicine #adhdmedication ♬ origineel geluid - Daantje zoekt innerlijke rust

Miljoenennota

Volksgezondheid vormt de grootste structurele kostenpost van de Rijksbegroting en deze kosten blijven de komende jaren fors stijgen. Waar in 2020 de zorguitgaven € 66 miljard bedroegen, loopt dit volgens ramingen op tot € 126 miljard in 2030. Voor gezinnen betekent dit een verdubbeling van de basiszorgverzekering van circa € 2.800 naar € 5.600 per jaar. Ondanks deze enorme impact op de koopkracht en de collectieve lasten, krijgt volksgezondheid in de Tweede Kamer relatief weinig politieke aandacht. Het debat concentreert zich veel vaker op thema’s als klimaat en immigratie, die slechts een beperkt deel van de belastingdruk veroorzaken.

De huidige aanpak vanuit het ministerie van VWS en het kabinet Schoof legt sterk de nadruk op systeemoplossingen zoals akkoorden en hervormingsagenda’s. Hoewel deze initiatieven zich richten op toegang tot zorg, jeugdzorg en ouderenzorg, wordt de menselijke maat vaak uit het oog verloren. Tegelijkertijd worden maatregelen doorgevoerd die preventie juist ondermijnen, zoals de verhoging van het btw-tarief op sport en cultuur. Dit staat haaks op de beleidsambitie om gezondheid te bevorderen en de zorgvraag te verlagen.

Om deze scheefgroei te herstellen is het noodzakelijk dat volksgezondheid een veel centralere rol krijgt in het politieke debat. De omvang en groei van de zorgkosten rechtvaardigen structurele Kamerdebatten en duidelijke keuzes over houdbaarheid en betaalbaarheid. Daarbij moet preventie geloofwaardig worden gemaakt: investeringen in sport, bewegen en gezonde voeding verdienen ondersteuning in plaats van fiscale ontmoediging.

Daarnaast vraagt de huidige situatie om een herwaardering van de menselijke maat in het zorgbeleid. Burgers moeten kunnen rekenen op transparantie, keuzevrijheid en toegankelijkheid, in lijn met de verplichtingen uit BW 7:448 rond geïnformeerde keuze. Het is niet voldoende om akkoorden te sluiten; er zijn meetbare verbeteringen nodig in wachttijden, betaalbaarheid en zorgkwaliteit.

Tot slot kan strategisch gebruik van data helpen om de noodzakelijke keuzes inzichtelijk en controleerbaar te maken. Heldere visualisaties van kostenontwikkelingen, preventie-effecten en verdeling van zorguitgaven kunnen Kamerleden en burgers laten zien waar miljarden naartoe gaan en welke beleidsopties daadwerkelijk gezondheidswinst opleveren.

Ministerie van Volksgezondheid

Volksgezondheid

De totale zorguitgaven bedroegen € 96,9 miljard in 2019. De top 7 diagnoses maakten samen ruim 80% van dit totaal uit. Hieronder per ranking het aandeel:

Psychische stoornissen – € 28,4 mld → 29,4%
Spijsverteringsstelsel – € 6,8 mld → 7,0%
Hartvaatstelsel – € 6,8 mld → 7,0%
Nieuwvormingen (kanker e.d.) – € 6,5 mld → 6,7%
Bewegingsstelsel en bindweefsel – € 5,8 mld → 5,9%
Zenuwstelsel en zintuigen – € 5,1 mld → 5,2%

👉 Samen vormen deze zeven categorieën ongeveer 80,9% van alle zorguitgaven in 2019.

Gelderse Vallei

De afdelingen neurologie en geestelijke verzorging van Ziekenhuis Gelderse Vallei richten zich op het onderzoeken en behandelen van neurologische aandoeningen en het bieden van ondersteuning bij levensvragen, zingeving en verlies, ongeacht religieuze achtergrond. Ze streven naar effectieve diagnostiek, behandeling, revalidatie, emotionele steun en persoonlijke begeleiding, zodat patiënten hun dagelijks functioneren behouden en regie over hun situatie houden. Mijn expertise in data‑gedreven biomedische procesoptimalisatie kan zorgtrajecten verbeteren, wachtlijsten verkorten en behandelresultaten verhogen. Dit versterkt de kwaliteit van zorg, stimuleert innovatieve zorgconcepten en bevordert patiëntbetrokkenheid, terwijl observatie, terugkoppeling en registratie centraal blijven staan.

Gelderse Vallei